Η Ελληνική μυθολογία αναφέρεται συχνά στη Χαλκιδική: στην Κασσάνδρα βρίσκεται θαμμένος ο γίγαντας του σεισμού, Εγκέλαδος. Ο Άθως πάλι σχηματίστηκε από το βράχο που έριξε εναντίον των θεών ο ομώνυμος Γίγαντας, μα και η Σιθωνία οφείλει το όνομά της στο Σίθωνα, το γιο του Ποσειδώνα. Η λέξη μύθοι σημαίνει κανείς, υπονοούν όμως την προσπάθεια που καταβλήθηκε για να ερμηνευτούν, από τα πολύ παλιά χρόνια, οι ιδιορρυθμίες αυτού του χώρου.
Η επιστημονική έρευνα έχει καταδείξει ότι η γεωμορφολογία της παλαιοντολογικής Χαλκιδικής ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Διαφορετική ήταν και η χλωρίδα και η πανίδα. Απολιθωμένα λείψανα ελεφαντοειδών και άλλων ειδών βρέθηκαν στη Νικήτη, στα Βραστά, στην Τρίγλια κ.ά., μαρτυρώντας μια εποχή χωρίς ανθρώπινη παρουσία.
Τα ευρήματα στο Σπήλαιο των Πετραλώνων δείχνουν ότι η ανθρώπινη παρουσία ξεπερνά τα 700.000 χρόνια, ενώ το κρανίο του αρχανθρώπου υπολογίζεται περίπου στα 200.000 χρόνια. Οργανωμένες κοινωνίες εμφανίζονται από το 4000 π.Χ., με πρώτους κατοίκους Θράκες και Πελασγούς.
Η Σιθωνία είναι η μεσαία χερσόνησος της Χαλκιδικής, ανάμεσα στον Τορωναίο και τον Σιγγιτικό κόλπο, που καταλήγει στο ακρωτήριο Δρέπανο.
Το 1922, με την εγκατάσταση προσφύγων από τη Μικρά Ασία, ξεκίνησε νέα ιστορική περίοδος. Δημιουργήθηκαν 27 νέα χωριά. Η Μεταμόρφωση ήταν μετόχι της Μονής Διονυσίου και το 1950 λειτούργησε η πρώτη παιδική κατασκήνωση.
Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι ο τουρισμός και η αλιεία. Η παραλία είναι βραβευμένη με Γαλάζια Σημαία. Υπάρχουν σχολεία και πολιτιστικές δραστηριότητες. Κοντά βρίσκεται το Ησυχαστήριο Τίμιος Ιωάννης Πρόδρομος (1975).